- •Nominal getiri, paranın TL cinsinden yüzde kaç arttığıdır; enflasyonu görmezden gelir.
- •Reel getiri, enflasyondan arındırılmış gerçek satın alma gücü değişimidir — asıl önemli olan budur.
- •Dolar bazlı getiri, aynı dönemde kur değişimini de içerir; TL yatırımın uluslararası değerini gösterir.
- •Getiriye bakarken hangi dönem seçildiği sonucu tamamen değiştirebilir.
"Bu fon son bir yılda %60 kazandırdı" cümlesi kulağa harika gelir. Ama enflasyon %55 ise, bu fon satın alma gücünü neredeyse hiç artırmamış olabilir. Fon getirisini doğru okumak, iyi yatırım kararının temelidir. Üç farklı getiri kavramını ve dönem tuzağını açıklayalım.
Nominal getiri
Nominal getiri, en sık gördüğün rakamdır: fonun birim pay fiyatı dönem başından sonuna TL cinsinden yüzde kaç arttı. Hesabı basittir ama tek başına yanıltıcıdır, çünkü paranın değeri aynı dönemde düşmüş olabilir. Yüksek enflasyon ortamında nominal getiriler şişkin görünür; bu, fonun gerçekten "iyi" olduğu anlamına gelmez.
Reel getiri: asıl önemli olan
Reel getiri, nominal getiriden enflasyonu çıkardığında kalan gerçek kazançtır. Kabaca: reel getiri ≈ nominal getiri − enflasyon. Daha doğru formül bileşik olanıdır: (1 + nominal) ÷ (1 + enflasyon) − 1. Reel getiri pozitifse fon satın alma gücünü artırmış, negatifse sen parayla daha az mal/hizmet alabilir hale gelmişsin demektir.
Reel getiri kavramını daha derinlemesine Risk-Getiri Rehberi’nde ele alıyoruz.
Dolar bazlı getiri
Bir başka bakış açısı da getiriyi dolar cinsinden ölçmektir. TL bazında kazançlı görünen bir fon, aynı dönemde TL dolar karşısında değer kaybettiyse dolar bazında düşük ya da negatif getirmiş olabilir. Dolar bazlı getiri, yatırımının uluslararası satın alma gücünü ve döviz karşısındaki performansını gösterir. Fonoloji’de birçok fon için getiri hem ₺ hem $ olarak, her tarih kendi günkü kuruyla hesaplanarak sunulur.
| Getiri türü | Neyi ölçer? | Ne zaman bakmalı |
|---|---|---|
| Nominal | TL cinsinden yüzde artış | Ham performans |
| Reel | Enflasyon sonrası satın alma gücü | Gerçek kazanç kararında |
| Dolar bazlı | Kur dahil uluslararası değer | Döviz karşısında kıyasta |
Dönem tuzağı
Aynı fon "son 1 ayda +%3", "yıl başından +%40", "son 1 yılda +%80" gösterebilir — hepsi doğru, ama hikâye tamamen seçilen döneme bağlı. Kısa dönemli sıçramalar yanıltıcıdır; bir fonu değerlendirirken birden fazla dönemi ve mümkünse tam bir piyasa döngüsünü gör. Ayrıca "en iyi ay"dan başlayan bir grafik fonu olduğundan iyi gösterebilir; başlangıç noktası seçimi önemlidir.
Bileşik getiri notu
Çok yıllık getirilerde "yıllık ortalama" derken bileşik yıllık getiri (CAGR) kastedilir; basit ortalama değil. 2 yılda toplam %69 getiri, yıllık %30 bileşik demektir (1,30 × 1,30 ≈ 1,69), %34,5 değil. Uzun vadeli kıyaslarda bileşik oran doğru ölçüdür.