Rehber · 11 dakikalık okuma
Portföy Çeşitlendirme
Modern Portföy Teorisi temelinde varlık dağılımı, korelasyon, yaş bazlı stratejiler, rebalancing disiplini ve TEFAS örnek portföyleri.
Özet
- 🎯 Çeşitlendirme = farklı varlık sınıfı + sektör + coğrafyaya dağılım
- 🧮 Sihir: korelasyonu düşük varlıkları birleştirince aynı getiri daha düşük riskle
- 📏 Klasik kural: hisse oranı = (110 − yaş)%
- ♻️ Rebalancing: yılda 1-2, hedef oran ±%5 sapınca
- ⚠️ Aşırı çeşitlendirme = endeksleşme; 3-7 fon yeter
Çeşitlendirme nedir?
Çeşitlendirme (diversification), yatırımı farklı varlık sınıfları, sektörler ve coğrafyalar arasında dağıtarak tek bir varlığın kötü performansının toplam portföyü ezmemesini sağlama stratejisidir. Eski deyimle "tüm yumurtaları aynı sepete koyma".
Çeşitlendirmenin matematiksel faydası, varlıkların korelasyonu <1 olduğunda volatilitenin getiriden daha hızlı düşmesidir. Bu nedenle aynı beklenen getiriyi daha düşük riskle elde etmek mümkün olur.
Modern Portföy Teorisi (MPT)
1952'de Harry Markowitz tarafından geliştirildi (1990 Nobel ödüllü). Temel iddia: tek bir varlığın değil, portföyün bütüncül risk-getiri profilinin optimize edilmesi gerekir.
MPT "efficient frontier" (etkin sınır) kavramını ortaya attı: belirli bir risk seviyesinde maksimum getiriyi sunan portföy bileşimleri eğrisi. Yatırımcı bu eğri üzerindeki kendi risk toleransına uygun noktayı seçer.
MPT'nin pratik çıkarımları:
- Korelasyonu düşük varlıklar birleştirilince risk azalır
- Tek bir "en iyi" portföy yoktur — risk toleransına göre çoklu optimum vardır
- Risksiz faiz oranı sermaye piyasası eğrisini şekillendirir (Capital Market Line)
Korelasyon
Korelasyon iki varlığın birlikte hareket etme ölçüsüdür ve −1 ile +1 arasında değer alır:
- 📈 +1: Tamamen aynı yönde hareket — çeşitlendirme yararı yok
- ↔️ 0: İlişkisiz — iyi çeşitlendirme
- 📉 −1: Tamamen zıt — kusursuz hedge
Tipik TR korelasyonları (yıllık, yaklaşık): BIST 100 ↔ Eurobond: ~−0.2 (düşük negatif), BIST 100 ↔ Altın: ~−0.1, BIST 100 ↔ Para Piyasası: ~0.05. Bu nedenle bir hisse fonu + bir eurobond fonu + bir altın fonu kombinasyonu güçlü çeşitlendirmedir.
Detaylı korelasyon haritası: /kesifler/korelasyon.
Asset allocation stratejileri
Yaş bazlı varlık dağılımı
Klasik kural: hisse oranı = (110 − yaş)%. Geri kalan tahvil + güvenli varlıklar.
| Yaş | Hisse | Tahvil/PP | Alternatif |
|---|---|---|---|
| 25 | 85% | 10% | 5% altın/eurobond |
| 35 | 75% | 15% | 10% altın/eurobond |
| 45 | 65% | 25% | 10% altın/eurobond |
| 55 | 55% | 35% | 10% altın/eurobond |
| 65+ | 40% | 50% | 10% altın/eurobond |
⚠️ Türkiye gibi yüksek enflasyonlu ülkelerde sabit getirili enstrümanlar TÜFE'nin altında kalabilir. Reel getiri perspektifiyle hisse oranı bir miktar artırılabilir.
Rebalancing disiplini
Zamanla varlıkların getirileri farklılaştıkça portföydeki oranlar hedeften sapar. Rebalancing bu oranları geri yerine getirir.
- Takvimsel: Yılda 1 veya 2 kez (ör. yılbaşı + yarıyıl)
- Eşik tetikli: Bir varlığın oranı hedeften ±%5 saparsa
- Hibrit: Yıllık + ek olarak ±%10 sapmada
Rebalancing, "yüksek satıp düşük al" ilkesini otomatik uygular: getirisi artan varlık satılır, düşen varlık alınır. Davranışsal bias'ları kontrol eder.
Örnek TEFAS portföyleri
- %40 Para Piyasası
- %30 Tahvil-Bono
- %15 Karma fon
- %10 Altın
- %5 Eurobond
- %30 Hisse senedi yoğun
- %25 Karma fon
- %20 Para Piyasası
- %15 Eurobond
- %10 Altın
- %55 Hisse senedi yoğun (2-3 farklı)
- %15 Tematik/sektör
- %15 Eurobond
- %10 Altın
- %5 Para Piyasası (likidite)
Bu örnekler genel rehberdir; kişisel finansal koşullara göre uyarlanmalı. Fonoloji'nin Portföy X-Ray aracı mevcut portföyünün gerçek dağılımını ve örtüşmelerini gösterir.