İçindekiler · 6 bölüm
01Skor neyi gösterir?
Skor, bir fonun aynı türdeki (yatırım fonu ya da emeklilik fonu) ve aynı TEFAS kategorisindeki fonlar arasında, geçmiş verilere göre nerede durduğunu gösterir. 80 puan, fonun ölçülen özelliklerde kategorisinin çoğunun önünde olduğunu; 30 puan, çoğunun gerisinde kaldığını anlatır. Puan bir derece, yıldız ya da "iyi fon" etiketi değildir ve yatırımcının kendi amacına, vadesine ve risk tercihine uygunluk hakkında bir şey söylemez.
02Hangi fonlar puanlanır?
TEFAS'ta işlem gören yatırım fonları ve BEFAS'ta işlem gören emeklilik fonları puanlanır. Borsa yatırım fonları (borsada işlem görür), gayrimenkul ve girişim sermayesi fonları kapsam dışıdır. Tasfiyedeki, SPK kararıyla işleme kapatılan, TEFAS'ta alıma kapalı ya da iade ödemelerinde sorun yaşayan fonlar ve yan hesaplar puanlanmaz.
Kapsamdaki bir fona şu durumlarda puan verilmez ve karnede nedeni yazılır:
- fiyat geçmişi 1 yıldan kısaysa ya da son 1 yılda yeterli fiyat gözlemi yoksa;
- fiyat serisinde veri hatasına işaret eden tek günlük %50'yi aşan bir sıçramadan sonra 1 yıllık temiz veri kalmıyorsa;
- kategorisinde bu şartları sağlayan fon sayısı 10'dan azsa;
- aylık getiri geçmişi tutarlılık için en az 12 ay sayılamıyorsa.
03Bileşenler ve ağırlıklar
| Bileşen | Ağırlık | Ölçü |
|---|---|---|
| Risk-ayarlı getiri | %30 | Sharpe oranı, 1 yıl ve (3 yıllık geçmişi olan fonda) 3 yıl; eşit ağırlık |
| Tutarlılık | %15 | Son 36 tamamlanmış ayda (en az 12) aylık getirinin kategori medyanını geçtiği ayların oranı |
| Risk | %20 | 1 yıllık volatilite ve 1 yıllık en büyük düşüş; ikisinde de düşük olan önde |
| Maliyet | %20 | Yıllık gider: KAP toplam gider oranı ya da yönetim ücreti (EMK: fon işletim gideri); düşük olan önde |
| Büyüklük ve akış | %15 | Fon büyüklüğü ve son 3 ayın net para akışı (dönem başı büyüklüğe oranla) |
Sharpe oranı günlük getiriden hesaplanır: (günlük getiri − günlük risksiz getiri) ortalaması / standart sapma × √252; yıllık risksiz getiri %45 alınır (sitedeki diğer Sharpe değerleriyle aynı varsayım). Sıralamada, risksiz getirinin altında kalan fonlar için Israelsen düzeltmesi uygulanır: bu bölgede oran oynaklığa bölünmez, oynaklıkla çarpılır. Böylece negatif bölgede daha oynak bir fon yalnızca oynaklığı yüzünden öne geçmez. Karnede gösterilen değer standart Sharpe oranıdır.
Tutarlılık için her ay, o ay getirisi olan en az 5 kategori üyesinin medyanı alınır. Aylık getiri, ayın son fiyatının önceki ayın son fiyatına oranıdır.
Maliyet için kategori üyelerinin en az %70'inde KAP "Fon Toplam Gider Oranı" bildirimi varsa bu oran kullanılır (bildirim yıl başından birikimli olduğu için yıllığa çevrilir; iade varsa iade sonrası oran). Aksi hâlde yönetim ücreti (emeklilik fonlarında fon işletim gideri) kullanılır. Bir kategoride tek bir ölçü kullanılır; iki ölçü karıştırılmaz.
Net akış son 63 işlem gününde pay adedindeki değişimin günlük fiyatla çarpımlarının toplamıdır (para akışı sayfasıyla aynı ölçü); dönem başı büyüklüğe bölünür. Bir günde pay adedi %50'den fazla değiştiyse o gün birleşme ya da veri hatası sayılıp atlanır. Büyüklüğü 25 milyon ₺'nin altındaki fonlarda büyüklük ve akış bileşeni en fazla 10 puan alır.
04Puan nasıl hesaplanır?
yüzdelik = (kendinden geride kalan fon + eşitlerin yarısı) / (n − 1) × 100 bileşen = bileşendeki ölçülerin yüzdeliklerinin ortalaması puan = Σ (ağırlık × bileşen) / Σ ağırlık (verisi olan bileşenler üzerinden)
Her ölçü kategori içinde 0–100 yüzdeliğe çevrilir; bir ölçüde değeri olan fon sayısı 5'ten azsa o ölçü atlanır. Maliyet ya da büyüklük verisi olmayan fonda ağırlıklar kalan bileşenlere oranlanır ve karnede bu açıkça yazılır. Risk-ayarlı getiri, tutarlılık ve risk bileşenlerinden biri hesaplanamazsa puan verilmez. Puan, ağırlıklı bir ortalama olduğu için uçlarda (0 ya da 100) az fon bulunur; kategori içi sıra ayrıca gösterilir.
05Sınırlar
- TEFAS kategorileri geniştir: örneğin serbest şemsiye fonu kategorisinde döviz cinsinden ve Türk lirası fonlar, hisse yoğun ve para piyasası benzeri fonlar birlikte yer alır. Bu kategorilerde puan, birbirine benzemeyen fonları karşılaştırır.
- Getiriler brüttür; satışta kesilen stopaj düşülmez. Fiyatlara fonun giderleri zaten yansımıştır.
- Hesap geçmiş fiyatlara dayanır; fon yöneticisi, strateji ya da içtüzük değişiklikleri ölçülere gecikmeli yansır.
- KAP gider bildirimleri üç ayda bir yayımlanır; maliyet ölçüsü son bildirim kadar günceldir.